De energietransitie heeft er een nieuw meterkast-sjabloon bij gekregen. Als er iets niet past, maak de hoofdaansluiting in de meterkast gewoon groter. Krijg je een warmtepomp, laadpaal of thuisbatterij? Hup naar 3-fase. Het klinkt logisch. Het is het niet.
In deze position paper rekenen elektrotechnicus (en ook "Energy nerd by day") Henry Lootens en "Heat Geak" warmtepompexpert Nando Tolboom af met het idee dat zwaardere aansluitingen de transitie gaan redden.
De conclusie: we hebben geen capaciteitsprobleem, we hebben een regieprobleem. Het schip is groot genoeg, de kapitein ontbreekt.
De meterkast van de gemiddelde Nederlandse woning is vaak een slagveld. Uitbreiding op uitbreiding zonder goed fundament. Zonnepanelen leveren stroom, de warmtepomp wil stroom, de auto wil ook stroom, de kookplaat wil heel veel stroom. Coordinatie ontbreekt. De consument krijgt alle vrijheid zonder enige sturing. De installateur levert apparaten zonder na goed na te denken over consequenties (niet altijd). De netbeheerder mag de problemen in de straat oplossen.
Dat is geen energietransitie, schrijven de auteurs, maar "georganiseerde afschuifkunde". De keuzevrijheid die consumenten jarenlang hebben ervaren raakt de samenleving. Netcongestie op het hoofdspanningsnet én lokaal. De samenleving stuurt de consument nu terug naar de tekentafel omdat grotere hoofdaansluitingen steeds vaker niet meer mogelijk zijn.
Veel consumenten en installateurs denken dat een 3-fase aansluiting automatisch beter is. Immers: hoe groter, hoe beter (denken mannen ook vaak).
In theorie spreid je de stroombelasting. In de praktijk hebben woningen slechts sporadisch 3-fase-apparaten. Eén fase (tv, tablet, elektrische fiets accu, waterkoker, lampen, ventilatiesysteem) werkt zich een ongeluk, de andere twee fases draaien halve diensten of leveren terug vanuit de zonnepanelen.
Op wijkniveau leidt dat tot scheefbelasting - precies het soort stille systeemvervuiling waar niemand enige verantwoordelijkheid voor neemt. Want een woning is geen spreadsheet van apparaten. Een woning is een dynamisch vermogensprofiel met gedrag, tijd en prioriteit.
Een kapitein is nodig.
Ondertussen is de warmtetransitie op 1-fase allang begonnen. Airco's, de stille opmars die niemand op de radar had, worden volgens TNO-onderzoek massaal ingezet voor verwarming (van de woonkamer en hoofdslaapkamer). Relatief netvriendelijk bovendien. Maar in plaats van dát te omarmen en te reguleren, stuurt het systeem op productsubsidies zonder te sturen op netimpact.
Met als gevolg: onderdimensioneerde warmtepompen die bij vorst terugvallen op een straalkachel, en elektrische boilers die in de winter het net extra belasten. Ondertussen dreigt de thuisbatterij het volgende product te worden dat sneller wordt uitgerold dan het systeem aankan.
Lootens en Tolboom komen met stellingen die schuren maar niet gek zijn.
Het is niet de vraag of een 1-fase of 3-fase aansluiting beter is. Dat ligt namelijk helemaal aan ieders eigen situatie. Verrassend vaak is er heel erg veel mogelijk met een 1-fase aansluiting (meer dan veel mensen denken).
De 3 belangrijkste vragen zijn:
De overheid geeft geen richting en doet maar wat. De markt optimaliseert voornamelijk voor zichzelf. De consument staat er, zoals in veel gevallen, alleen voor en laat zich leiden (op goed geluk) door mensen om zich heen.
De paper, die je via deze link kan downloaden, is een wake-upcall voor de gehele markt. Voor consumenten, commercieële bedrijven én de politiek. Niet als standpunt tegen 3-fase, maar tegen de luiheid om 3-fase als standaardoplossing te gebruiken door een gebrek aan visie.
De transitie begint niet in Den Haag. Die begint in de meterkast. Maar dan moet daar wel iemand de regie voeren. Het is aan consumenten om kritisch te zijn. Het is aan consumenten om zich in te lezen hoe zaken (in dit geval de meterkast) werkt.
Het is aan consumenten te bepalen wat ze willen en welke keuzes ze zelf willen maken in plaats van 'makke lammetjes' alle goedbedoelde adviezen uit de omgeving (vrienden, familie, buren maar ook installateurs en commerciële bedrijven) klakkeloos op te volgen.
De boot stuur je zelf. Jij bent de kapitein in huis. Samen met je matrozen.
Deze trotse en sportieve Groninger heeft verregaande interesse in duurzaamheid, energie en domotica. Hij verkoopt met zijn dochter ijs met de Toverkar, bouwde met zijn AI agents een wereldwijd GPS speurtochten platform en staat graag langs de lijn op het voetbal- en hockeyveld. Als Groninger vindt hij de Friese wateren betoverend.