Knipperende lampen of de omvormer van je zonnepanelen die zichzelf automatisch uitschakelt. Het elektriciteitsnet is op veel plekken overbelast. Dit noemen we netcongestie.
Je hoort er de laatste tijd veel over in veel media. Bijvoorbeeld hier en hier en hier en hier en hier en hier.
Nieuwe woonwijken kunnen niet meer op het elektriciteitsnet worden aangesloten en bedrijven komen op een wachtlijst om een zwaardere stroomaansluiting te krijgen.
Op verschillende plekken in Nederland is er gewoonweg onvoldoende netcapaciteit beschikbaar. Of, als je het anders bekijkt… is er genoeg capaciteit maar word dit niet goed gebruikt.
Ik deed in het eerste kwartaal van 2024 onderzoek hoe vaak en waar netcongestie precies voorkomt en wat de impact is op inwoners. Op basis van publieke data van netbeheerders Liander, Enexis en Stedin.
En ook RTL Nieuws pikte het onderzoek op 😊
Eerder deed ik onderzoek hoe automerken naar bidirectioneel laden keken. Hoe verzekeraars tegen thuisbatterijen aankeken en hoelang het duurt om op basis van dynamische energieprijzen je thuisbatterij terug te verdienen.
Ook deed ik onderzoek welke provincie per persoon de meeste hernieuwbare energie opwekte en waarom de vlag niet uit kan met betrekking tot negatieve energieprijzen.
Nu is het tijd voor iets nieuws.
Begin 2024 was ik benieuwd waar netcongestie nou écht concreet aanwezig was. Niet op basis van een kleurenkaartje aangeleverd door de netbeheerder, maar meer op detail niveau.
Wat is de status van mijn eigen postcode? En die van mijn moeder? En op mijn oude adres?
Dus daar ging ik. Op onderzoek uit. Op pad. Tralalalala.
Natuurlijk kwam ik op bezoek bij de websites van de netbeheerders Enexis, Stedin en Liander.
Alle 3 de netbeheerders hebben een online formulier (zie de 3 links hierboven) beschikbaar waar je je eigen postcode kan checken. Je kan dan zien of er een melding van een spanningsprobleem bekend is. En vaak krijg je er dan ook een meldingsdatum en korte omschrijving bij.
Ik kocht een postcode database aan met alle 472.077 postcodes in Nederland. Deze database werd aangevuld met alle 2418 plaatsen en de plaatsen werden gekoppeld aan alle 347 gemeentes en de gemeentes weer aan de 13 provincies.
Per postcode werd extra data verzameld zodat het aantal woonadressen en het totaal aantal inwoners per postcode kon worden bepaald.
Op vrijdag 31 mei 2024, de dag dat ik het data onderzoek heb afgerond, zijn er 30290 postcodes waar een spanningsmelding van bekend is. Verspreid over 2418 plaatsen. In onderstaand formulier kan je zelf gaan graven in de verzamelde data (die overigens na 24 mei 2024 niet meer zal worden geupdate) of bekijk de spreadsheet met alle data.
Spanningsproblemen zorgen relatief gezien voor de minste overlast in Zuid-Holland. De meeste overlast geeft het in Gelderland. Als je kijkt vanuit het inwoners perspectief.
In Gelderland heeft 16% van de woningen last van netcongestie. Dat komt overeen met 349.795 inwoners (van de in totaal 2.161.947).
In Friesland zijn 2933 postcodes (van de in totaal 22509) waar een melding van een spanningsprobleem van bekend is.
| Provincie | Spanning meldingen | Inwoners | Huizen |
|---|---|---|---|
| Gelderland | 15% 8778 van de 60326 postcodes. |
16% 349795 van de 2161947 inwoners. |
16% 138479 van de 846457 huizen. |
| Friesland | 13% 2933 van de 22509 postcodes. |
15% 106415 van de 696021 inwoners. |
14% 44948 van de 311454 huizen. |
| Flevoland | 9% 1039 van de 11748 postcodes. |
12% 52800 van de 438414 inwoners. |
12% 18814 van de 163020 huizen. |
| Utrecht | 6% 2007 van de 34414 postcodes. |
8% 117950 van de 1394659 inwoners. |
10% 43613 van de 458957 huizen. |
| Noord-Holland | 8% 5576 van de 72448 postcodes. |
8% 247525 van de 2973044 inwoners. |
10% 95008 van de 916106 huizen. |
| Groningen | 5% 1007 van de 18485 postcodes. |
7% 40450 van de 583368 inwoners. |
8% 17141 van de 222257 huizen. |
| Overijssel | 4% 1522 van de 36785 postcodes. |
6% 70685 van de 1204665 inwoners. |
6% 27145 van de 478385 huizen. |
| Zeeland | 4% 558 van de 14754 postcodes. |
6% 22940 van de 394050 inwoners. |
6% 11640 van de 199520 huizen. |
| Drenthe | 4% 699 van de 15616 postcodes. |
6% 27410 van de 497311 inwoners. |
5% 11651 van de 218909 huizen. |
| Limburg | 4% 1280 van de 31854 postcodes. |
5% 57890 van de 1125161 inwoners. |
5% 24518 van de 463270 huizen. |
| Noord-Brabant | 4% 2850 van de 67682 postcodes. |
5% 133170 van de 2651947 inwoners. |
5% 53807 van de 1037022 huizen. |
| Zuid-Holland | 2% 2153 van de 90057 postcodes. |
4% 147655 van de 3779069 inwoners. |
5% 55294 van de 1098687 huizen. |
Als we kijken naar netcongestie problemen per Nederlandse gemeenten dan komt Urk het “beste” uit de test. Nou ja, “beste” is misschien niet helemaal het juiste woord.
Maar liefst 44% van de huizen en 53% van de inwoners in de gemeente Urk heeft (of had) last van netcongestie.
Ook de gemeentes Drechterland, West Maas en Waal en Wijchen scoren hoog.
| Gemeente | Spanning meldingen | Inwoners | Huizen |
|---|---|---|---|
| Urk Flevoland |
42% 177 van de 417 postcodes. |
53% 11675 van de 22034 inwoners. |
44% 3174 van de 7271 huizen. |
| Drechterland Noord-Holland |
46% 279 van de 605 postcodes. |
48% 12135 van de 25084 inwoners. |
47% 4977 van de 10632 huizen. |
| West Maas en Waal Gelderland |
42% 244 van de 579 postcodes. |
46% 8640 van de 18962 inwoners. |
44% 3678 van de 8285 huizen. |
| Wijchen Gelderland |
37% 461 van de 1260 postcodes. |
41% 17535 van de 42407 inwoners. |
39% 7073 van de 18106 huizen. |
| Heumen Gelderland |
36% 177 van de 488 postcodes. |
38% 6815 van de 17869 inwoners. |
37% 2656 van de 7216 huizen. |
| Elburg Gelderland |
33% 217 van de 662 postcodes. |
36% 8445 van de 23717 inwoners. |
33% 3324 van de 9993 huizen. |
| Koggenland Noord-Holland |
35% 206 van de 591 postcodes. |
35% 8150 van de 23066 inwoners. |
34% 3270 van de 9496 huizen. |
| Medemblik Noord-Holland |
30% 295 van de 991 postcodes. |
35% 13790 van de 39158 inwoners. |
34% 5842 van de 17085 huizen. |
| Buren Gelderland |
29% 235 van de 822 postcodes. |
35% 9205 van de 26394 inwoners. |
33% 3949 van de 12060 huizen. |
| Lingewaard Gelderland |
31% 377 van de 1230 postcodes. |
34% 16540 van de 48962 inwoners. |
33% 6535 van de 19555 huizen. |
| Oldebroek Gelderland |
27% 193 van de 708 postcodes. |
33% 9175 van de 27394 inwoners. |
32% 3788 van de 11663 huizen. |
| Woudenberg Utrecht |
24% 76 van de 317 postcodes. |
33% 4720 van de 14271 inwoners. |
31% 1716 van de 5518 huizen. |
| Maasdriel Gelderland |
27% 218 van de 798 postcodes. |
32% 8765 van de 27018 inwoners. |
31% 3523 van de 11237 huizen. |
| Son en Breugel Noord-Brabant |
26% 141 van de 536 postcodes. |
32% 5680 van de 17710 inwoners. |
31% 2440 van de 7769 huizen. |
| Montferland Gelderland |
31% 347 van de 1127 postcodes. |
32% 11595 van de 36610 inwoners. |
31% 4758 van de 15247 huizen. |
| Achtkarspelen Friesland |
29% 269 van de 943 postcodes. |
31% 9280 van de 29792 inwoners. |
29% 3713 van de 12683 huizen. |
| Zwijndrecht Zuid-Holland |
21% 205 van de 979 postcodes. |
31% 13915 van de 45508 inwoners. |
32% 4801 van de 15170 huizen. |
| Heerde Gelderland |
26% 142 van de 548 postcodes. |
30% 5970 van de 20108 inwoners. |
29% 2364 van de 8138 huizen. |
| Heiloo Noord-Holland |
31% 182 van de 588 postcodes. |
29% 7435 van de 25287 inwoners. |
30% 3090 van de 10305 huizen. |
| Bronckhorst Gelderland |
24% 351 van de 1437 postcodes. |
29% 11420 van de 39801 inwoners. |
29% 5195 van de 18062 huizen. |
| Neder-Betuwe Gelderland |
24% 148 van de 620 postcodes. |
28% 7160 van de 25456 inwoners. |
26% 2532 van de 9800 huizen. |
| Tytsjerksteradiel Friesland |
23% 210 van de 931 postcodes. |
28% 9105 van de 33086 inwoners. |
25% 3694 van de 14604 huizen. |
| Oostzaan Noord-Holland |
25% 56 van de 221 postcodes. |
27% 2640 van de 9623 inwoners. |
27% 1068 van de 3992 huizen. |
| Beuningen Gelderland |
22% 159 van de 713 postcodes. |
27% 7360 van de 27132 inwoners. |
26% 2898 van de 11208 huizen. |
| Oost Gelre Gelderland |
22% 219 van de 1006 postcodes. |
27% 8700 van de 32605 inwoners. |
25% 3523 van de 14092 huizen. |
| Molenlanden Zuid-Holland |
18% 192 van de 1065 postcodes. |
27% 11840 van de 44664 inwoners. |
25% 4586 van de 18161 huizen. |
| Waterland Overijssel |
21% 104 van de 505 postcodes. |
26% 4040 van de 15343 inwoners. |
25% 1621 van de 6563 huizen. |
| Castricum Noord-Holland |
25% 249 van de 977 postcodes. |
26% 9735 van de 37206 inwoners. |
28% 4101 van de 14619 huizen. |
| Ameland Friesland |
13% 36 van de 271 postcodes. |
26% 1155 van de 4452 inwoners. |
15% 479 van de 3138 huizen. |
| Hollands Kroon Noord-Holland |
22% 304 van de 1406 postcodes. |
26% 12720 van de 49456 inwoners. |
24% 5275 van de 22289 huizen. |
Het is “Netcongestie feest” vind plaats in de plaatsen Steenenkamer, Stokkum, Markenbinnen, Herten, Dedgum en Diphoorn.
Van deze 6 de plaatsen (dorpjes) had ik nog nooit gehoord. Ze vieren het heugelijke feit dat serieus waar alle inwoners last hebben van netcongestie, of dat de laatste tijd hebben gehad.
In deze 6 plaatsen zijn voor alle postcodes meldingen bekend van spanningsproblemen, netcongestie dus.
High five met de buurman dus, het is netcongestie feest 🎉
| Plaats | Spanning meldingen | Inwoners | Huizen |
|---|---|---|---|
| Lytsewierrum Friesland |
0% 0 van de 3 postcodes. |
100% 45 van de 45 inwoners. |
100% 25 van de 25 huizen. |
| Waaxens Friesland |
0% 0 van de 5 postcodes. |
100% 25 van de 25 inwoners. |
100% 21 van de 21 huizen. |
| Ooltgensplaat Zuid-Holland |
32% 26 van de 81 postcodes. |
100% 2687 van de 2687 inwoners. |
100% 1465 van de 1465 huizen. |
| Hoedekenskerke Zeeland |
3% 1 van de 36 postcodes. |
100% 725 van de 725 inwoners. |
100% 336 van de 336 huizen. |
| Sevenum Limburg |
5% 10 van de 187 postcodes. |
100% 6818 van de 6818 inwoners. |
100% 2986 van de 2986 huizen. |
| Alem Gelderland |
11% 2 van de 19 postcodes. |
100% 630 van de 630 inwoners. |
100% 271 van de 271 huizen. |
| Lioessens Friesland |
0% 0 van de 22 postcodes. |
100% 345 van de 345 inwoners. |
100% 175 van de 175 huizen. |
| Eldersloo Drenthe |
0% 0 van de 3 postcodes. |
100% 55 van de 55 inwoners. |
100% 15 van de 15 huizen. |
| Obdam Noord-Holland |
66% 111 van de 167 postcodes. |
100% 6227 van de 6227 inwoners. |
100% 2505 van de 2505 huizen. |
| Hendrik-Ido-Ambacht Zuid-Holland |
12% 64 van de 517 postcodes. |
100% 31925 van de 31925 inwoners. |
100% 10420 van de 10420 huizen. |
| 1e Exloërmond Drenthe |
71% 5 van de 7 postcodes. |
100% 370 van de 370 inwoners. |
100% 150 van de 150 huizen. |
| Beusichem Gelderland |
44% 46 van de 104 postcodes. |
100% 3719 van de 3719 inwoners. |
100% 1627 van de 1627 huizen. |
| Echten Drenthe |
0% 0 van de 31 postcodes. |
100% 615 van de 615 inwoners. |
100% 491 van de 491 huizen. |
| Beinsdorp Noord-Holland |
26% 5 van de 19 postcodes. |
100% 980 van de 980 inwoners. |
100% 430 van de 430 huizen. |
| Well L Limburg |
1% 1 van de 78 postcodes. |
100% 2434 van de 2434 inwoners. |
100% 1177 van de 1177 huizen. |
| Slootdorp Noord-Holland |
29% 17 van de 59 postcodes. |
100% 2189 van de 2189 inwoners. |
100% 908 van de 908 huizen. |
| Maarssen Utrecht |
3% 27 van de 938 postcodes. |
100% 39068 van de 39068 inwoners. |
100% 13212 van de 13212 huizen. |
| Wagenberg Noord-Brabant |
10% 6 van de 59 postcodes. |
100% 2315 van de 2315 inwoners. |
100% 931 van de 931 huizen. |
| Oostdijk Zeeland |
7% 1 van de 15 postcodes. |
100% 605 van de 605 inwoners. |
100% 206 van de 206 huizen. |
| Hoenderloo Gelderland |
0% 0 van de 69 postcodes. |
100% 1453 van de 1453 inwoners. |
100% 1306 van de 1306 huizen. |
| Sibrandahûs Friesland |
0% 0 van de 2 postcodes. |
100% 40 van de 40 inwoners. |
100% 21 van de 21 huizen. |
| Almen Gelderland |
21% 15 van de 73 postcodes. |
100% 1229 van de 1229 inwoners. |
100% 640 van de 640 huizen. |
| Lith Noord-Brabant |
7% 7 van de 99 postcodes. |
100% 3187 van de 3187 inwoners. |
100% 1487 van de 1487 huizen. |
| Ell Limburg |
0% 0 van de 50 postcodes. |
100% 1480 van de 1480 inwoners. |
100% 640 van de 640 huizen. |
| Odoorn Drenthe |
6% 4 van de 70 postcodes. |
100% 1894 van de 1894 inwoners. |
100% 818 van de 818 huizen. |
| Hengstdijk Zeeland |
0% 0 van de 34 postcodes. |
100% 695 van de 695 inwoners. |
100% 387 van de 387 huizen. |
| Aagtekerke Zeeland |
5% 3 van de 64 postcodes. |
100% 1440 van de 1440 inwoners. |
100% 676 van de 676 huizen. |
| Bierum Groningen |
0% 0 van de 28 postcodes. |
100% 645 van de 645 inwoners. |
100% 303 van de 303 huizen. |
| Edam Noord-Holland |
6% 15 van de 243 postcodes. |
100% 7215 van de 7215 inwoners. |
100% 3689 van de 3689 huizen. |
| Beltrum Gelderland |
49% 71 van de 145 postcodes. |
100% 4029 van de 4029 inwoners. |
100% 1448 van de 1448 huizen. |
Heb je zonnepanelen en is de spanning in jouw buurt te hoog (meer dan 253 volt), dan is het voor jouw omvormer onmogelijk om de opgewekte stroom terug te leveren aan het elektriciteitsnet. De omvormer schakelt zichzelf uit.
Jouw apparaten in huis kunnen dan geen gebruik maken van direct zelf opgewekte stroom. Je omvormer staat immers uit.
Om problemen rondom netcongestie in jouw straat of buurt op te lossen heeft de netbeheerder een aantal opties.
Sommige aanpassingen heb je niet door. Maar misschien moeten er wel kabels in de straat worden vervangen door dikkere versies. Dan moet de straat open. En ja, daar ga je vast hinder van ondervinden. Wat moet dat moet.
En tot die tijd? Uitvallende omvormers en knipperende lampen tot gevolg. Feest!
Jazeker. Vooral heel veel zelf opgewekte stroom verbruiken op momenten dat het aanwezig is. Dan hoeft je ook geen stroom terug te leveren.
Dynamische energieprijzen worden landelijk (dus voor heel Nederland) bepaald op basis van de day-ahead-markt. Een soort van marktplaats maar dan voor energie.
Netcongestie is een landelijk probleem maar treedt lokaal op.
Ze zijn dus niet hetzelfde en hebben niks met elkaar te maken. O wacht. Toch wel. Ze zitten elkaar namelijk soms in de weg. Dynamische energieprijzen kan juist netcongestie versterken.
Als de landelijke prijs van dynamische energie laag ⬇️ is, dan is er een overschot aan energie (voor een groot gedeelte wind & zon). De vraag is op dat moment vaak laag ⬇️.
Als de landelijke prijs van dynamische energie hoog ⬆️ is, dan is er een tekort aan energie (geen of weinig wind & zon). De vraag is op dat moment vaak hoog ⬆️.
Dus…
Als de landelijke prijs van dynamische energie laag ⬇️ is, dan is er vaak veel wind. Bijvoorbeeld op de Noordzee in het Prinses Amalia Windpark waar met 60 turbines 120 MWh aan stroom kan worden opgewekt.
Maar deze op zee opgewekte stroom kan niet zomaar naar Limburg worden verplaatst. Het zorgt landelijk wel voor een lage prijs maar de goedkope stroom is niet op iedere locatie aanwezig.
Dus…
De lage prijs zorgt voor een prikkel bij consumenten om stroom te gaan gebruiken op goedkope momenten. De hele straat gaat de auto laden, warmtepompen aanzetten en elektrisch koken.
Dus… gelijktijdigheid. Iedereen wil op hetzelfde moment gaan laden. En ja, dat wekt weer netcongestie in de hand.
Lang verhaal kort. Het sturen van de energie-vraag en energie-aanbod door dynamische energieprijzen is niet de oplossing voor netcongestie.
Hernieuwbare stroom gebruiken als het er is, wel. Geen stroom gebruiken als er geen hernieuwbare stroom is, ook.
Netbeheerders doen er alles aan om de spanning op het elektriciteitsnet stabiel te houden. Een te hoge spanning zorgt voor uitvallende omvormers. Te lage spanning kan zorgen voor schade aan apparatuur.
Dit betekent het optimaliseren van de capaciteit van transformatoren door de spanning te verhogen of te verlagen, wat helpt bij het beter verdelen van de belasting en het verminderen van congestie.
Dit omvat kleinschalige infrastructurele veranderingen, zoals het verzwaren van kabels of het bijplaatsen van extra verdeelstations om lokale knelpunten snel op te lossen.
Dit houdt in grootschalige verbeteringen aan het elektriciteitsnet, zoals de uitbreiding van hoofdnetwerken of de aanleg van nieuwe transformatorstations. Met als doel om structurele problemen op te lossen en toekomstige capaciteitsbehoeften te dekken.
Dit betreft het herverdelen van de belasting over de drie fasen van het elektriciteitsnet om een gelijkmatigere verdeling van de stroom te realiseren en piekbelastingen te verminderen.
Dit is een strategische benadering waarbij duurzame en langdurige oplossingen worden geïmplementeerd. Denk dan aan bijvoorbeeld de integratie van lokale energieopslag om lokale netcapaciteit toekomstbestendig te maken.
Dit houdt in een gecoördineerde aanpak voor hele wijken, waarbij alle betrokkenen samenwerken aan energie-efficiëntie, lokale opwekking en opslag.
Voor dit onderzoek heb ik onder andere gebruik gemaakt van de volgende bronnen:
Elektrificering is een onderdeel van de energietransitie. Minder gas en meer elektra. Zo komen er steeds meer elektrische auto's, gaan cv-ketels eruit en komen er warmtepompen voor in de plaats. Op zich een goede zaak.
De keerzijde is dat het elektriciteitsnet daar niet overal geschikt voor is, zo blijkt uit het bovenstaande verhaal. Vooral in Gelderland, Friesland en Flevoland moeten de netbeheerders aan de slag om het net te verzwaren op straat- of buurtniveau.
Maar nog belangrijker zijn wijzelf.
We moeten meer en meer ons elektriciteitsgedrag aanpassen naar verbruik op momenten dat er elektriciteit in overvloed is, veelal overdag. Goed voor de balans op het elektriciteitsnet én de portemonnee. Twee vliegen in één klap dus.
En zo'n feestje 🎉 met knipperende lampen is eigenlijk helemaal zo'n gek idee nog niet.
Deze trotse en sportieve Groninger heeft verregaande interesse in duurzaamheid, energie en domotica. Hij verkoopt met zijn dochter ijs met de Toverkar, bouwde met zijn AI agents een wereldwijd GPS speurtochten platform en staat graag langs de lijn op het voetbal- en hockeyveld. Als Groninger vindt hij de Friese wateren betoverend.